Hatice Turhan Sultan ve Cromwell 

Tarihi bir olayın sağlamasını yapmak mümkün olabilir mi? Ülkelerin yaşadıkları olayları karşılaştırırsak (doğru/yanlış demek iddialı olabilir) ancak çağına uygun mu yapılmış ciddi bir fikir edinebiliriz. Misal:

17.yüzyılda inancın koruyucusu denilen İngiliz ve Türk monarşilerinde benzer sorunlar ve olaylar yaşanmış.

İki hanedan da ilk katledilme şokunu bu yüzyılda tatmışlar: II.Osman; I.Charles...

1648 yılında, Osmanlı’da ikinci olarak Sultan İbrahim öldürülüp oğlu IV.Mehmed padişah, annesi Hatice Turhan Valide Sultan olurken;

İngiltere’de ise yıllar süren iç savaş sonucu parlemento yanlısı Cromwell iktidar olur.

1649: kral 1.Charles idam edilir ve Cromwell cumhuriyet kurar.

Osmanlı’da ise Kösem Sultan öldürülür (1651) ve Hatice Turhan Sultan etkin valide sultan olur.

1656 Osmanlı’da: mali, askeri ve idari kriz büyür isyana dönüşür. Saray ağaları asılır. Hatice Turhan Sultan kötü gidişi önleme adına yetkilerini sadrazam(yani Başbakan) Köprülülere devrederek saltanatı siyasetten uzak bir yapıya çeker. (Kraliçe II.Elizabeth gibi bir konuma gelir.)

1658’de Cromwell ölünce, 1660 yılında ardıllarının ülkeyi parçalayacağını düşünen İskoçya valisi general George Monck, ordusuyla yönetimi devirir ve 2.Charles'ı tahta çıkarır.

İngiliz hanedanının bu olaydan sonra parlementoyla fazla takışmadığı söylenir.

1683: annesinin vefatını duyan IV.Mehmed:“Devletin rükn-i a‘zamı (temel direği) gitti” der.(Silâhdar, II, 116)  

Gerçekten: bürokratları yüzlerce mektupla uyaran, kadınlar saltanatını bitiren, saltanatın devamını sağlayan, şehzade katlini önleyen H.Turhan Sultan vefat edip,  hep ikinci planda kalan IV.Mehmed de iyi yönetemeyince:

Viyana bozgunu, Karamustafa Paşa’nın idamı, IV.Mehmedin azli, Haçlı saldırıları ve Karlofça, tesbih gibi birbiri ardına dizilir.

Tarihçilere bakarsanız sonun başladığı bir yüzyıldır.

Osmanlı’da, Bütçe açık verir. Vergi alma yetkisi valilere bırakılır. Vergiler artırılınca halk şehirlere göçer, ya da vergi koyan ‘valilere’ isyan eder.

Zaten İngiltere’de de iç savaş vergiyi artırma nedeniyle çıkmış, yetki parlementoda olduğundan buna itiraz eden 1.Charles ile Cromwell savaşmıştır.

Sonuçta, orada Cromwell savaşla,  bizde Hatice Turhan Sultan isteyerek, aynı yıllarda saltanatı budamışlar.

Bunun bir nedeni, orada I.Charles, ve bizde Genç Osman ve kocası I.İbrahimin katli olabilir.

Ne Cromwell ne G.Monck gibi savaşmadan Hatice Turhan Sultan yetkilerini sadrazama devrederek dönemi barışla aşar.

Bazı tarihçiler bunu merkezi otoritenin zayıflaması olarak görür.  Olabilir ancak İngiltere neden bundan zarar görmedi? 

Karşılaştırmamız bu eleştiriye bir fayda verebilir.

Belki de Hatice Sultan çağın sevkini anladı;

Hz.Hatice ra. gibi, ciğerparesi Sultan Mehmedi ve tabii için sonraki çağlara ışık bir fedakarlık yaptı.

Kimisi dördünde kimi beşinde

Kimisinin tacı yoktur başında

Kimi altı kimi yedi yaşında

Ne söylerler ne bir haber verirler

Yunus Emre 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.